logo

Zwężenie kręgosłupa

Kanał kręgowy jest przestrzenią kręgosłupa zawierającą rdzeń kręgowy, ograniczoną z tyłu za pomocą łuków i żółtego więzadła, a z przodu przez powierzchnie trzonów kręgów i tylnego więzadła podłużnego. Zwężenie kanału kręgowego jest jego patologicznym zwężeniem do takiego rozmiaru, że struktury kręgów lub więzadeł mogą wejść w kontakt z nerwami, naczyniami krwionośnymi rdzenia kręgowego, a nawet twardą błoną. W takim przypadku powstają bardzo poważne objawy dla zdrowia człowieka:

  • zagrażając jego zdolności do poruszania się i czucia
  • powodując zaburzenia pracy ważnych narządów

Jak straszna jest diagnoza zwężenia??

Zwężenie kręgosłupa: rodzaje i przyczyny

Ta choroba jest wykrywana u około jednej piątej osób starszych, których wiek przekracza 60 lat. Jednocześnie spondylografia, CT lub MRI diagnozują zwężenie kanału, ale tylko jedna trzecia pacjentów wykazuje objawy kliniczne.

Same objawy zależą od lokalizacji zwężenia kręgosłupa..

Najczęściej zwężenie występuje w odcinku lędźwiowym i lędźwiowo-krzyżowym, szczególnie w odcinku l5 - s1. Ale brak ciała rdzenia kręgowego na tym poziomie wyklucza możliwość mielopatii, ponieważ może się to zdarzyć w rejonie klatki piersiowej lub szyjki macicy

Najgorszą rzeczą, która zagraża w tym przypadku, jest ucisk nerwu lub zespół kucyka, również wyjątkowo nieprzyjemne zjawiska, ale nie prowadzące do całkowitego paraliżu i innych zagrożeń.

Zwężenie kanału szyjnego kręgosłupa, wręcz przeciwnie, jest bardzo niebezpieczną chorobą, ponieważ kręgosłup szyjny jest już wąski. Dalsze zwężenie może prowadzić do objawów ucisku rdzenia kręgowego - mielopatii.

Rodzaje zwężenia kręgosłupa

Warunkowo kanał kręgowy można podzielić na następujące obszary:

  • Kanał centralny jest bezpośrednim pojemnikiem rdzenia kręgowego
  • Boczne kanały korzeniowe (kieszenie boczne i otwory podbrzuszne) - ścieżki prowadzące nerwy rdzeniowe i naczynia z kręgosłupa w celu połączenia ich z obwodowymi układami nerwowymi i krążenia
  • Kanały tętnicy kręgowej
    • tylko w okolicy szyjki macicy: dwie tętnice przechodzą przez nie do mózgu
    • uformowane przez dziury w poprzecznych procesach kręgów
    • zacznij od szóstego kręgu i zakończ przy wyjściu z pierwszego

Na podstawie anatomii istnieją trzy rodzaje skurczów:

  • Centralne zwężenie kręgosłupa diagnozuje się jako zwężenie:
    • Zwężenie względne mniejsze niż 12 mm
    • Mniej niż 10 mm - absolutnie
  • Boczne zwężenie kręgosłupa jest diagnozowane z boczną kieszenią i otworami w jamie brzusznej mniejszymi niż 4 mm
  • Zwężenie kręgów
    Jego najczęstszą przyczyną jest zwyrodnienie poprzecznych procesów kręgów szyjnych (zwyrodnienie stawów)

Z powodu zawężenia może to być:

  • Wrodzony
  • Nabyty
  • Typ mieszany

Przyczyny zwężenia

Wrodzone (idiopatyczne zwężenie) może być spowodowane:

    • Skrócone laminaty (łuki kręgowe)
    • Achondroplazja:
      • zmniejszenie wysokości kręgów
      • pogrubienie łuku
      • skracanie nóg
    • Wady rozwojowe kanału kręgowego:
      • kość, chrząstka, włókniste kolce
      • rozszczepienie rdzenia kręgowego
      • zaburzona segmentacja kręgów itp.

Głównym powodem zwężenia kanału kręgowego jest osteochondroza czwartego stopnia, prowadząca do zapalenia stawów kręgosłupa i artrozy.

Zwężenie centralnego i bocznego kanału korzeniowego wynika z:

  • Osteofity na krawędziach kręgów
  • Osteofity procesów stawowych i nóg kręgu
  • Spłaszczone dyski

Nabyte zwężenie jest spowodowane:

  • Zdeformowane zapalenie stawów kręgosłupa, któremu towarzyszy proliferacja stawów i formacji regionalnych
  • Spondylolisteza zwyrodnieniowa
  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
  • Skostniała przepuklina lub więzadło
  • Nieprawidłowy wzrost gęstości kości (hiperostoza) spowodowany reumatyzmem
  • Blizny pooperacyjne
  • Obecność struktur metalowych w kanale
  • Nowotwory ciał kręgowych

Objawy zwężenia w odcinku lędźwiowym

Zwężenie kanału kręgowego z powodu ucisku nerwów i naczyń krwionośnych rdzenia kręgowego powoduje łańcuch patologiczny, który powoduje:

  • Zwiększone ciśnienie zewnątrzoponowe
  • Zapalenie nerwu z powodu obciążenia mechanicznego
  • Pogorszenie krążenia i niedokrwienie nerwów

Rodzaje niedokrwienia z zwężeniem kanału w odcinku lędźwiowym:

  • Z bocznym zwężeniem korzeniowym - niedokrwieniem nerwu rdzeniowego
  • Z centralnym zwężeniem - niedokrwienie wiązki nerwu centralnego (kucyk)
  • W przypadku typu mieszanego oba rodzaje niedokrwienia są łączone

Niedokrwienie nerwów prowadzi do:

  • Zniszczenie osłonki mielinowej włókien nerwowych (demielinizacja)
  • Kolce między błonami kręgosłupa
  • Bliznowaciejące zapalenie naskórka i zwłóknienie

Klinicznie takie objawy objawiają się w:

Syndrom neurogennego chromania przestankowego:

  • Ból kręgosłupa lędźwiowego (lędźwi), nasilający się podczas chodzenia
  • Zmniejszenie zespołu bólowego podczas zginania, przysiadów, pozycji siedzącej -
    jest to spowodowane zmniejszeniem lordozy lędźwiowej, a zatem rozszerzeniem kanału kręgowego, co prowadzi do uwolnienia naczyń krwionośnych i nerwów
  • Po powrocie do pozycji początkowej ból ponownie się zwiększa
  1. Promieniowanie bólu w jednej lub obu nogach
  2. Objawy napięcia (Wasserman, Lasega)
  3. Skurcze mięśni łydek
  4. Osłabienie nóg
  5. Zjawiska parestezji
  6. Zaburzenia narządów moczowych i rozrodczych

Objawy zwężenia szyjki macicy

W zależności od rodzaju zwężenia występują następujące syndromy i objawy kliniczne:

  • Zwężenie boczne - zespół korzeniowy
    • Ból szyi promieniujący do ramienia, obszar łopatki i łopatki
  • Zespół centralnie - mielopatyczny
    • Chwilowa utrata czucia w nogach podczas biegania (objaw nóg „bawełnianych”)

    Jest to sygnał ostrzegawczy wskazujący na potrzebę pilnego skanu MRI.

    • Niedowład nóg (osłabienie, niewydolność ruchowa)
    • Paraliż (brak ruchu)
    • Utrata kontroli oddawania moczu i wypróżnień
  • Zwężenie kręgów - zespół Barre-Lieu (zespół tętnicy kręgowej)
    • Ataki piekącego, pulsującego bólu w skroniach, karku, brwi
    • Zawroty głowy z nagłymi zmianami pozycji głowy, któremu towarzyszy krótkotrwała utrata przytomności
    • Upośledzenie słuchu i wzroku
    • Problemy z koordynacją
    • Zaburzenia wegetatywne
    • Niedokrwienie mózgu

Leczenie zwężenia kręgosłupa

Stosowane są dwa rodzaje leczenia - zachowawcze i chirurgiczne

Leczenie zachowawcze

Wśród metod konserwatywnych dominują:

  • Terapia lekowa, której celem jest zmniejszenie stanu zapalnego i obrzęku, który spowodował ból. Do tych celów są przypisane:
    • Niesteroidowe zastrzyki przeciwzapalne
    • Blokada za pomocą leków z grupy nowokainy
    • Hormonalne leki steroidowe glukozy
    • Blokada zewnątrzoponowa i ogonowa
  • Akupunktura
  • Terapia manualna
  • Fizjoterapia

Jednak leczenie zachowawcze jest skuteczne w przypadku zwężenia w 30 do 45% przypadków. Reszta, niestety, musi uciekać się do metod chirurgicznych.

Kiedy operacja jest zwykle zalecana

Jeśli zdjęcie rentgenowskie lub tomografia komputerowa wykazuje zwężenie, ale jednocześnie najwyraźniej nie występują poważne objawy, to oczywiście nie spiesz się do operacji. Ze zwężeniem, jak mówią, możesz żyć długo i szczęśliwie, tak jak z przepukliną, nawet nie zdając sobie z tego sprawy.

Inną kwestią jest to, że istnieje już klinika związana z ruchem i postępem w czasie. Na przykład zwężenie spowodowane niestabilnym spondylolistezą drugiego etapu.

Rodzaje leczenia chirurgicznego zwężenia

Laminarna resekcja kręgu (laminektomia):

  • Usunięcie części łuku w celu dekompresji włókien nerwowych lub rdzenia kręgowego
  • Wadą tego leczenia jest częsta niestabilność kręgosłupa po operacji

Stabilizacja odcinków kręgów:

  • Przednia i tylna stabilizacja poprawiają stabilność i wyniki
  • Ale ta metoda prowadzi do patologii sąsiednich segmentów kręgowych:
    • zwężenie
    • kręgozmyk
    • skolioza
    • złamania itp..

Interspinous fiksacja:

  • Metodę stosuje się, gdy przyczyną zwężenia kanału jest zmiana wysokości dysku i wzrost nacisku na jego grzbiet.
  • Aby wzmocnić podparcie pleców między procesami kolczastymi, wstawiane są implanty wzmacniające, zachowując jednocześnie zdolność kręgosłupa do zginania i rozpinania.
  • Pozwala to zachować stabilność kręgosłupa i eliminuje powikłania w postaci chorób sąsiednich segmentów.
  • Przeciwwskazaniem do takiego leczenia jest niestabilność segmentu.
  1. Jeśli zwężenie kręgosłupa łączy się z niestabilnością, wówczas jedyną odpowiednią opcją leczenia jest zastosowanie stabilizujących przednich i tylnych układów stabilizujących
  2. W połączeniu zwężenia kanału kręgowego i przepukliny, szczególnie w odcinku szyjnym kręgosłupa, preferowaną metodą leczenia jest chirurgia minimalnie inwazyjna - mikrodisektomia

Operacja zwężenia kręgosłupa lędźwiowego, piersiowego i szyjnego: cena i rodzaje

Zwężenie jest patologicznym zwężeniem kanału kręgowego, któremu towarzyszy ściskanie rdzenia kręgowego lub wystających z niego korzeni nerwowych. Choroba prowadzi do rozwoju mielopatii kompresyjnej i mieloradikulopatii. Pojawiają się przewlekły ból pleców, niedowład, paraliż, dysfunkcja miednicy i inne nieprzyjemne objawy.

Zwężenie szyjki macicy.

Leczenie zwężenia kręgosłupa

Zwężenie kręgosłupa można leczyć zachowawczo lub szybko. W pierwszym przypadku pacjentowi przepisuje się środki przeciwbólowe, przeciwzapalne, naczyniowe, ćwiczenia, fizjoterapię. Leczenie zachowawcze pomaga poprawić samopoczucie tylko 32–45% pacjentów. Dlatego pacjent ze zwężeniem kręgosłupa wymaga operacji.

Głównym celem interwencji chirurgicznej jest wyeliminowanie czynników powodujących ucisk rdzenia kręgowego i wyłaniających się z niego korzeni. W tym celu chirurdzy wykonują operacje dekompresyjne. Ich istotą jest usunięcie przepuklin krążków międzykręgowych lub łuków kręgowych ściskających struktury nerwowe. Przede wszystkim lekarze zwracają uwagę na charakter kompresji.

Przepuklina i po zwężeniu odcinka lędźwiowego.

W przypadku kompresji przedniej pacjent przechodzi dyskektomię. Podczas operacji chirurdzy usuwają przepuklinę rdzenia kręgowego uciskowego lub cały dysk międzykręgowy. W przypadku kompresji tylnej lekarze wolą laminektomię lub laminoplastykę.

Po dekompresji chirurdzy przeprowadzają stabilizację kręgosłupa. Pomaga to naprawić kręgi we właściwej pozycji i zapobiec ich przemieszczeniu w przyszłości. Pozwala to uniknąć wtórnego zwężenia i niestabilności kręgosłupa..

Tabela 1. Rodzaje operacji.

Dekompresja
Klasyczna dyskektomiaWskazany do ściskania rdzenia kręgowego przez przepuklinę dysku. Podczas operacji lekarz całkowicie usuwa MTD, a na swoim miejscu instaluje tytanową klatkę.
Dyskektomia mikrochirurgicznaJest rzadko stosowany ze względu na wysoką częstotliwość nawrotów przepuklin międzykręgowych. Zamiast tego chirurdzy zwykle wykonują klasyczną dyskektomię z dalszym unieruchomieniem kręgów za pomocą przednich układów stabilizacji..
Laminektomia dekompresyjnaWymagany do kompresji tylnego rdzenia kręgowego. Istotą laminektomii jest usunięcie części łuku kręgowego. Następnie chirurg stabilizuje kręgosłup za pomocą różnych konstrukcji.
Stabilizujący
Układy stabilizujące przednich słupówIch instalacja jest konieczna do stałego połączenia trzonów kręgów. Chirurdzy używają zmiażdżonych kości cajunów i struktur tytanowych do stabilizacji transpedikularnej.
Tylne systemy stabilizacjiMożesz połączyć kolczasty i poprzeczny proces kręgów. Jednak wzmocnienie środkowych i tylnych filarów podtrzymujących kręgosłup nie zawsze zapewnia mocną fiksację.
Stabilizacja dimaniczna
Korzystanie z implantów międzyzębowychSystem U jest zaprojektowany do dynamicznego utrwalania procesów kolczastych na poziomie L1-L5. Jego instalacja zmniejsza obciążenie tylnych filarów wspierających, poszerza obszar kanału kręgowego i eliminuje ból spowodowany zespołem twarzy.
Korzystanie z transpedikularnego systemu stabilizacji DynesysSystem niezawodnie łączy ciała sąsiednich kręgów, zachowując dobry zakres ruchów w odcinku kręgowo-motorycznym. Jest stosowany w patologii kręgosłupa lędźwiowego.
Korzystanie z implantu DCIDynamiczny implant szyjny DCI umieszcza się w miejscu odległego krążka międzykręgowego na poziomie C3-C7. Operacja utrzymuje względnie dobry zakres ruchów w okolicy szyjnej..

Fakt! Instalacja systemów stabilizacji dynamicznej nie jest możliwa przy niestabilności kręgosłupa. Powodem jest brak efektu terapeutycznego i niezdolność struktur do utrzymania kręgów we właściwej pozycji..

Operacja dekompresyjna odcinka szyjnego kręgosłupa

Interwencje chirurgiczne na odcinku szyjnym kręgosłupa można wykonać poprzez dostęp przedni lub tylny. W pierwszym przypadku chirurg „przechodzi” z kręgosłupa przez komórkowe przestrzenie szyi, w drugim - wycina tkankę miękką z pleców.

Wskazania do operacji z dostępem z przodu:

  • kifoza;
  • Kompresja przednia zweryfikowana metodą MRI;
  • długość zwężenia wynosi nie więcej niż 2 kręgi;
  • wyraźna niestabilność kręgosłupa.

Podczas interwencji chirurgicznych lekarze wykonują dyskietkę i zespolenie kręgosłupa. W przypadku braku przeciwwskazań mogą zainstalować dynamiczny implant DCI zamiast MTD. Operacja dostępu z przodu jest traumatyczna i prowadzi do komplikacji.

Operacja z tylnym dostępem środkowym jest mniej inwazyjna i bezpieczniejsza. Podczas ich wykonywania specjalista wykonuje laminektomię lub laminoplastykę. W razie potrzeby wykonuje połączenie kręgosłupa. Aby naprawić kręgi, chirurg może użyć różnych wzorów.

Wskazania do operacji dostępu z tyłu:

  • obecność rozszerzonej tylnej kompresji;
  • lordoza szyjna;
  • identyfikacja kostnienia tylnego więzadła podłużnego;
  • wrodzone zwężenie.

W przypadku osteoporozy, niewydolności więzadeł i wysokiego prawdopodobieństwa wystąpienia pseudoartrozy lekarze wolą operację z dostępem chirurgicznym z tyłu.

Operacja dekompresyjna na odcinku lędźwiowym

Do niedawna dekompresyjna laminektomia z unieruchomieniem kręgów przez przedni lub tylny system stabilizacji była uważana za optymalną metodę leczenia zwężenia kręgosłupa. Jednak instalacja struktur prowadzi do naruszenia biomechaniki sąsiednich odcinków kręgowo-ruchowych i rozwija się „choroba sąsiedniego poziomu”, w tym spondylolisthesis, skolioza, zwężenie kręgosłupa itp..

Naukowcy rozpoczęli opracowywanie projektów stabilizacji dynamicznej. Obecnie w praktyce klinicznej szeroko stosowane są systemy blokujące Dynesys i przekładki międzykręgowe w kształcie litery U. Ich instalacja pozwala osiągnąć lepsze wyniki funkcjonalne i znacznie skrócić okres rehabilitacji..

Ciekawy! Według statystyk skuteczność neurochirurgicznej dekompresji w połączeniu z dynamiczną stabilizacją międzyżebrową wynosi 90%.

Cechy chirurgicznego leczenia skomplikowanego zwężenia

W przypadku zwężenia kręgosłupa, w połączeniu z niestabilnością kręgosłupa, stosowanie tylko systemów dekompresyjnych lub międzyszpikowych jest niedopuszczalne. Interwencje chirurgiczne doprowadzą do jeszcze większego poluzowania odcinków motorycznych kręgosłupa i pogorszą stan pacjenta. W takim przypadku instalacja przednich lub tylnych układów stabilizujących jest uważana za optymalną..

W obecności przepuklin MTD osoba przechodzi mikrodisektomię lub klasyczną dyskektomię. Pierwszą operację zwykle uzupełnia instalacja międzyszpikowych przekładek, druga - stabilizacja kręgosłupa za pomocą tytanowej klatki.

Okres regeneracji

W przypadku braku powikłań pacjenci mogą wstać z łóżka już wieczorem w dniu operacji lub następnego dnia rano. Po kolejnych 3-4 dniach są wypisywani ze szpitala z niezbędnymi zaleceniami. Przez następne 6-8 tygodni pacjenci muszą unikać dużego wysiłku fizycznego, który utrudnia powrót do zdrowia.

  • W pierwszych tygodniach po zabiegu w żadnym wypadku nie podnosić przedmiotów o masie większej niż 3 kg. Unikaj wstrząsów, wibracji, powtarzających się bieżni, głębokich zakrętów, zakrętów, długotrwałego siedzenia.
  • Podczas wykonywania codziennych czynności uważnie monitoruj swoje samopoczucie. W przypadku bólu, nadmiernego zmęczenia lub innych niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem.
  • Po operacji zacznij wykonywać specjalne ćwiczenia. Najlepiej, aby rehabilitolog je dla ciebie odebrał. Począwszy od 4. tygodnia rozpocznij trening aerobowy (pływanie, jazda na rowerze stacjonarnym itp.).

3 miesiące po operacji lędźwiowej.

Rehabilitacja przyspiesza powrót do zdrowia i pozwala szybko wrócić do normalnego trybu życia. Niemniej jednak większość krajowych i zagranicznych klinik nie zapewnia tego swoim pacjentom, pacjenci są wypisywani ze szpitala w możliwie najkrótszym terminie..

Jeśli chcesz przejść operację i natychmiast przejść pełną rehabilitację - pomyśl o leczeniu w Czechach. Tam na pewno otrzymasz wysokiej jakości opiekę medyczną.

Koszt operacji zwężenia

W Rosji koszt operacji kręgosłupa jest bardzo zróżnicowany. Cena operacji zależy od jej złożoności, poziomu instytucji medycznej i kwalifikacji pracujących tam specjalistów..

Dekompresyjna laminektomia w moskiewskich klinikach kosztuje 25 000-50 000 rubli, dyskektomia 18 000-60 000 rubli, transpedikalne unieruchomienie kręgów 40 000-65 000 rubli, fuzja międzytrzonowa, 35 000-70 000 rubli. Jeśli chodzi o dynamiczną stabilizację - w Rosji odbywa się to tylko w niektórych instytucjach medycznych, ale kosztuje znacznie więcej niż operacje stabilizujące.

Jak już się dowiedzieliśmy, ze zwężeniem kręgosłupa pacjenci wymagają dekompresji i fiksacji kręgosłupa. Aby to osiągnąć, musisz wykonać kilka operacji jednocześnie. Oczywiście interwencja chirurgiczna będzie kosztować pacjenta dużo pieniędzy. Wraz z tym będzie musiał zapłacić za badanie, konsultacje z niezbędnymi specjalistami, znieczulenie, koszt materiałów eksploatacyjnych i implantów.

Mieszkańcy WNP będą coraz częściej obsługiwani za granicą. Jakość opieki medycznej jest tam wyższa, a leczenie kosztuje niewiele więcej. W Czechach przejdziesz operację i przeprowadzisz pełną rehabilitację za jedyne euro. Jeśli chodzi o inne kraje, tak popularne wśród naszych współobywateli, ceny są nieco wyższe. W Niemczech operacja bez rehabilitacji kosztuje 14–18 tys. Euro, w Izraelu - 16–20.

Leczenie zwężenia kręgosłupa: opis metod

Metody diagnostyczne choroby

Aby określić przyczyny powstałej patologii, lekarz najpierw pyta pacjenta szczegółowo o niepokojące objawy, historię choroby, założenia pacjenta dotyczące tego, jakie czynniki mogą wpływać na rozwój patologii. Chirurg wizualnie określa, czy pacjent preferuje pozycje, w których czuje się lepiej. Następnie bada plecy przez badanie dotykowe, zauważając oczywiste bolesne obszary. Po badaniu fizykalnym lekarz przepisze kierunek niezbędnego badania kręgosłupa, w tym:

  1. Rentgen jest główną metodą diagnostyczną, która umożliwia określenie wszelkich zmian w kościach kręgosłupa (przemieszczenie, deformacja, naruszenie integralności, obecność narośli) za pomocą promieni rentgenowskich. Zdjęcie jest zrobione w projekcjach przednio-tylnych i bocznych.
  2. Obrazowanie rezonansu magnetycznego (MRI) to nowoczesny, bezbolesny sposób szczegółowego skanowania stanu wszystkich twardych i miękkich tkanek kręgosłupa za pomocą zjawiska rezonansu magnetycznego. Ze względu na wysoki koszt, a także istniejące przeciwwskazania (stosowane są urządzenia wykorzystujące źródła silnego pola magnetycznego), diagnostyka MRI nie jest wyświetlana we wszystkich przypadkach.
  3. Kontrastowa mielografia - substancja barwiąca jest wstrzykiwana w przestrzeń otaczającą rdzeń kręgowy, a za pomocą zdjęcia rentgenowskiego wykonuje się zdjęcie - mielogram, który w czasie rzeczywistym pozwala lekarzowi ocenić stan rdzenia kręgowego, jego błon, korzeni nerwowych i naczyń krwionośnych. Z reguły po wykonaniu mielografii pacjentowi przypisuje się następujące badanie - CT.
  4. Tomografia komputerowa (CT) jest tomograficzną (warstwowym obrazem struktury wewnętrznej) badaniem narządów wewnętrznych. Umożliwia względnie nieszkodliwą ocenę stanu kości i tkanki chrzęstnej w celu zidentyfikowania zwężenia światła kanału.

Procedura MRI pozwala szczegółowo ocenić stan rdzenia kręgowego, krążków kręgowych i korzeni nerwowych

Jeśli pacjent stale odczuwa ból pleców, pogarsza się w nocy i nie można go zatrzymać za pomocą standardowych środków przeciwbólowych, lekarz musi wykluczyć obecność łagodnych guzów lub guzów nowotworowych. Przeprowadzenie takiej diagnostyki różnicowej pozwoli ci nie stracić cennego czasu na rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.

Powody rozwoju niebezpiecznej patologii

  • nieprawidłowy rozwój chrząstki, determinujący pojawienie się achondroplazji i diastematomyelii;
  • wrodzony patologiczny rozwój kręgów w postaci zmniejszenia ich wysokości, skrócenia wielkości i zwiększenia grubości łuków;
  • brak terminowego leczenia zmian zwyrodnieniowych w tkankach szkieletu osiowego, co spowodowało rozwój osteochondrozy, spondylartrozy, spondylozy i innych rodzajów chorób;
  • uraz kręgosłupa w wyniku upadku z wysokości, zawodów związanych z uprawianiem sportów zawodowych i amatorskich, wypadków drogowych, wykonywania obowiązków służbowych;
  • naruszenie procesów metabolicznych w ciele pacjenta, co z góry determinowało akumulację produktów metabolicznych i zmiany zwyrodnieniowe w tkankach szkieletu osiowego;
  • kostnienie przepuklinowych wypukłości, stan patologiczny żółtego więzadła kręgosłupa;
  • rozwój powikłań po minimalnie inwazyjnych i radykalnych operacjach kręgowych;
  • wysoka częstotliwość występowania urazowych krwiaków;
  • Choroba Pageta i diagnoza łagodnych i nowotworowych nowotworów kręgosłupa;
  • choroba zakaźna.

Wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny rozwoju choroby determinują objawy niebezpiecznej choroby i reżim jej leczenia. Terminowa eliminacja czynników negatywnych, podobnie jak w przypadku patologii lewej tętnicy kręgowej, zapewnia możliwość uniknięcia śmierci.

Zwężenie kręgosłupa: opis, leczenie, ćwiczenia

Od wielu lat bezskutecznie walczy z bólem stawów.?

Kierownik Instytutu: „Będziesz zaskoczony, jak łatwo wyleczyć stawy, biorąc lek za 147 rubli każdego dnia.

Procesy zwyrodnieniowo-dystroficzne w kręgosłupie trwają od lat, ale z powodu postępu zmian kości i chrząstki wzrosty tkanki łącznej zwężają przestrzeń, w której znajduje się rdzeń kręgowy. Kod patologii zgodnie z ICD 10 to M48.0. Istnieją dwie opcje powstawania choroby - pierwotna i wtórna. Co to jest? Oznacza to, że początkowo proces może wystąpić w macicy z powodu patologii kręgów podczas ciąży. Wtórne zwężenie kręgosłupa jest nabytą patologią związaną z uszkodzeniem chorób zwyrodnieniowo-dystroficznych lub pourazowych kręgosłupa.

Co oznacza pojęcie „zwężenie”? Jest to patologiczne zwężenie przestrzeni międzykręgowej z powodu ucisku rdzenia kręgowego przez wzrost chrząstki kostnej lub tkanki łącznej. Im wyraźniejszy problem, tym jaśniejszy obraz kliniczny choroby. Patologia obejmuje wszystkie odcinki kręgosłupa - od odcinka szyjnego do krzyżowego.

Do leczenia stawów nasi czytelnicy z powodzeniem zastosowali Artrade. Widząc popularność tego produktu, postanowiliśmy zwrócić na to uwagę. Przeczytaj więcej tutaj...

Recenzje pacjentów wskazują, że bolesne objawy pojawiają się częściej w okolicy lędźwiowej, rzadziej - z uszkodzeniem okolicy klatki piersiowej. Jeśli czytasz forum osób cierpiących na zwężenie, główne przyczyny patologii są wyłącznie wtórne. Oznaki patologii obserwuje się częściej z powodu dorsopatii kręgosłupa, urazów spowodowanych wypadkami lub w wyniku nieudanych operacji.

Terapie

Istnieją dwa tradycyjne podejścia do leczenia choroby - zachowawcze i chirurgiczne. W pierwszym przypadku leczenie ma na celu złagodzenie objawów patologii - bólu, skurczu mięśni, zaburzeń neurologicznych. W tym celu stosuje się następujące grupy leków:

  • obwodowe leki rozszerzające naczynia;
  • Niesteroidowe leki przeciwzapalne;
  • krótki kurs glikokortykosteroidów w celu złagodzenia obrzęku przestrzeni międzykręgowej;
  • proste i narkotyczne środki przeciwbólowe;
  • zwiotczające mięśnie.

Pomimo szerokiego wyboru leków do zatrzymywania objawów choroby, ich skuteczność jest daleka od ideału. Wynika to z organicznej natury zwężenia. Radykalnie wpływają na wzrost kości i chrząstki, które ściskają rdzeń kręgowy, przy pomocy leków nie będą działać. Dlatego w 75–80% przypadków konieczna jest korekta operacyjna, ponieważ środki zachowawcze nie mogą nawet poprawić jakości życia pacjenta.

Leczenie chirurgiczne obejmuje następujące rodzaje interwencji:

  • laminektomia dekompresyjna;
  • instalacja międzyszpikowych systemów mocujących;
  • operacje stabilizujące kręgosłup;
  • mikrodisektomia z resekcją procesów stawowych.

O tym, jak leczyć konkretnego pacjenta, decydują wspólnie neurolog i neurochirurg. Często początkowo stosuje się taktyki konserwatywne, a przy niewystarczającym działaniu lub silnym destrukcyjnym procesie wykonywana jest operacja. Terapię zachowawczą można uzupełnić środkami ludowymi, ale taka technika tylko nieznacznie złagodzi zespół bólowy..

Leczenie bez operacji

Poniższa tabela opisuje główne objawy choroby, a także możliwość ich przerwania za pomocą leków.

Zespół bólu Meloksykam, diklofenak, nimesulid tolperyzon, tyzanidyna Nie dotyczy Leki przeciwlękowe - alprazolam, leki przeciwdepresyjne (reeksetyna) chromanie przestankowe Naproksen, indometacyna, ketorolak tolperyzon Actovegin, Golovinofininitin, Trentinin, Vinininin Leki przeciwlękowe gliatiliny, metaboliczne stymulatory mózgu (glicyna, piracetam) Nietrzymanie moczu i kału Ketorolac Nie dotyczy Actovegin, trental Leki przeciwskurczowe - Drotaverin, Papaweryna, Tolterodin

Objawy zwężenia

Zwężenie objawia się pewnymi objawami, najczęściej występują:

  • Ból matowej, bolącej natury w dolnej części pleców, kości ogonowej i kości krzyżowej, na którą nie ma wpływu pozycja ciała. Charakterystyczny znak - ból może dać nogę.
  • Przerywane chromanie przestankowe o charakterze neurogennym. Drętwienie kończyn, osłabienie nóg może być odczuwalne. Ból może zmniejszyć się, gdy jest zgięty lub przechylony podczas chodzenia..
  • „Lampowy” ból w dwóch nogach jednocześnie.
  • Mrowienie, pieczenie, gęsia skórka.
  • Zaburzenia czucia w nogach, pachwinie, w okolicy narządów płciowych.
  • W późniejszych etapach - naruszenie funkcji narządów miednicy: jelit, pęcherza, narządów płciowych. U mężczyzn upośledzona jest moc. Może wystąpić nagła potrzeba oddania moczu lub jego opóźnienia, naruszenie wypróżnień.
  • Drganie wiązki mięśni przy niewielkim wysiłku fizycznym (zespół Crumpy'ego).
  • Niedowład mięśni nóg, trudność w staniu na palcach, na piętach.
  • Przy długotrwałym ściskaniu korzeni nerwowych dochodzi do zaniku mięśni, widoczna utrata masy ciała jest zauważalna.

Jakie jest względne zwężenie kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego

Względnemu zwężeniu (stopień zwężenia kanału od 12 do 10 mm) towarzyszą następujące objawy neurologiczne:

Zespoły bólowe; zaburzenia motoryczne; zmiany korzeniowo-naczyniowe.

Zwężeniu kręgosłupa towarzyszy zespół chromania przestankowego. Ten objaw można uznać za pierwszy objaw choroby. Pojawia się u większości pacjentów, niezależnie od lokalizacji ucisku rdzenia kręgowego.

Patogenetycznym ogniwem w patologii jest przejściowy atak niedokrwienny. Wraz z nim następuje zwężenie naczyń nie tylko kręgosłupa, ale także innych narządów. Podczas przenoszenia do pozycji pionowej ból nasila się.

Po zmianie pozycji aktywowane są również objawy nadciśnienia żylnego i przekrwienia płynu mózgowo-rdzeniowego. Jeśli pacjent ma obrzęk kończyn dolnych, zwiększa się w pozycji pionowej.

Specyficznym objawem neurologicznym choroby jest dysbasia posturalna. Charakteryzuje się tym, że chromanie przestankowe pojawia się nie tylko podczas chodzenia, ale także w pozycji stojącej, z przedłużeniem kręgosłupa.

Względne zwężenie kręgosłupa charakteryzuje się następującymi objawami neurologicznymi:

Drętwienie kończyn; Osłabienie nóg; Upośledzona koordynacja ruchów z powodu patologii impulsów nerwowych; Zmiany wrażliwości kończyn; Parestezje w nogach; Zaburzenia wrażliwe bez utraty siły w nogach; Zaburzenia miednicy i ataksja.

U 10% pacjentów objawy choroby w początkowych stadiach nie są wyraźne. Mielopatia klatki piersiowej jest jedynym markerem, który pozwala neuropatologom ustalić diagnozę zwężenia kręgosłupa..

Co to jest mielopatia klatki piersiowej?

Mielopatia klatki piersiowej to zespół chromania przestankowego połączony z bólem w klatce piersiowej, brzuchu i biodrach. Takie objawy mogą być początkowym zwiastunem absolutnego zwężenia kanału kręgowego. Nieleczony rdzeń kręgowy z czasem ściśnie się mocniej..

Mielopatia klatki piersiowej u większości pacjentów ma charakter ogonotwórczy - związany z uszkodzeniem korzeni ogona końskiego.

Zachowawcze leczenie i operacja zwężenia lędźwiowego

Zwężenie kręgosłupa wymaga natychmiastowego leczenia. Przy niewielkim stopniu kompresji rdzenia kręgowego można zastosować leczenie w celu wyeliminowania:

Kompresja struktur nerwowo-naczyniowych; Napięcie aparatu mięśniowo-więzadłowego; Niedotlenienie korzeni nerwowych; Niewydolność tętnicza i żylna; Metaboliczne zaburzenia metaboliczne; Demielinizacja nerwów; Patologiczne unerwienie narządów; Zaburzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego; Niestabilność kręgosłupa.

Niemożliwe jest wyeliminowanie powyższych objawów niezależnie w domu, dlatego podczas ustanawiania zwężenia kanałów kręgowych lub korzeniowych pacjent wymaga hospitalizacji.

Proces leczenia

W zależności od stadium choroby, charakteru i ciężkości jej przebiegu leczenie jest zalecane metodą zachowawczą lub chirurgiczną. Pierwszy obejmuje zabiegi fizjoterapeutyczne, masaż, stosowanie środków przeciwbólowych w połączeniu z hormonami glukokortykoidowymi.

Operację wykonuje się w wyjątkowych przypadkach, gdy ból pleców i nóg jest nie do zniesienia, funkcjonowanie narządów miednicy jest upośledzone, a aktywność motoryczna staje się niemożliwa. Interwencja chirurgiczna polega na wyeliminowaniu ucisku rdzenia kręgowego i zakończeń nerwowych..

Jednak każda operacja w obszarze kręgosłupa wiąże się z wysokim ryzykiem, długim czasem trwania i inwazyjnością. Dlatego może go wykonać tylko wysoko wykwalifikowany specjalista.

Konsekwencje choroby

Ta informacja jest ważna, ponieważ w niektórych przypadkach zwężenie rozpoczyna się i trwa przez pewien czas prawie bezobjawowo. Manifestacje, które pacjent obserwuje i na które reaguje, zaczynają się w momencie, gdy choroba przeszła już w postać przewlekłą

Ceny masażystów

Jeśli choroba zostanie schwytana na wczesnym etapie, możesz pozbyć się jej objawów i prawie całkowicie wyzdrowieć metodami zachowawczymi w ciągu sześciu miesięcy. Maksymalnie, gdy choroba jest na skraju przejścia do postaci przewlekłej, terapia potrwa rok.

Jeśli zwężenie nie jest leczone przez lata, istnieje mniejsze prawdopodobieństwo złagodzenia objawów i uwolnienia pacjenta od konsekwencji..

Możliwe powikłania zwężenia.

Alkohol - nadmierne ciśnienie płynu w rdzeniu kręgowym.

  • Oddychanie problemami aż do zatrzymania i śmierci.
  • Zapobieganie

    Środki zapobiegawcze nie zawsze są skuteczne, szczególnie w przypadku zwężenia wrodzonego lub skojarzonego..

    Niemniej jednak konieczne jest monitorowanie zgodności z bezpośrednią postawą w dowolnym momencie, szczególnie w pozycji siedzącej.

    Trzy proste zasady doskonałej postawy

    Ceny gorsetów ortopedycznych i korektorów postawy

    1. Zalecane jest również ciągłe prawidłowe odżywianie, aby zapobiec otyłości i niedoborowi witamin..
    2. W ciągu dnia możesz wykonywać profilaktyczne rozgrzewki i ćwiczenia rozciągające na szyję..
    3. Przeprowadź diagnostykę zapobiegawczą.

    Terminowo skonsultuj się z lekarzem, jeśli wystąpią pierwsze niepokojące objawy, wskazujące na jakiekolwiek zmiany w ciele.

    Zwężenie kręgosłupa szyjnego jest poważną patologią, która jest wystarczająco rozpowszechniona, aby każda osoba monitorująca jego zdrowie mogła zadbać o jej zapobieganie na wszystkie możliwe sposoby. W przypadku zdiagnozowania choroby konieczne jest natychmiastowe rozpoczęcie leczenia, aby pozbyć się objawów i ponownie prowadzić zdrowe, pełne życie.

    Wideo - zwyrodnieniowe zwężenie odcinka szyjnego kręgosłupa

    Wybierz jedną z najlepszych klinik według recenzji i najlepszej ceny i umów się na wizytę

    Pokaż wszystkie kliniki w Moskwie

    Pokaż wszystkich moskiewskich specjalistów

    Definicja choroby Przyczyny choroby

    Zwężenie kręgosłupa jest stanem, w którym zmniejsza się rozmiar kanału kręgowego w przekroju poprzecznym lub zmniejsza się rozmiar otworu międzykręgowego, w wyniku czego zawartość kanału zostaje ściśnięta (rdzeń kręgowy, korzenie). Z reguły zwężenie kręgosłupa jest wykrywane na poziomie dolnych kręgów lędźwiowych, rzadziej w odcinku szyjnym i piersiowym.

    Kanał kręgowy (kręgowy) to przestrzeń wewnątrz kręgosłupa, która jest utworzona przez kręgi i dyski międzykręgowe z przodu oraz łuki kręgowe połączone żółtym więzadłem z boków i tyłu. Na przekroju jest trójkątny lub owalny.

    Kanał kręgowy składa się z: rdzenia kręgowego z korzeniami otoczonymi skorupami mózgu, a także tkanki tłuszczowej i luźnej tkanki łącznej z tętnicami, żyłami i nerwami. Sparowane korzenie nerwowe otaczające oponę twardą, z których każdy wystaje poza kanał kręgowy przez otwór, opuszczają rdzeń kręgowy. Rdzeń kręgowy rozciąga się od dużego otworu potylicznego do drugiego kręgu lędźwiowego. Pod drugim kręgiem lędźwiowym w kanale kręgowym znajduje się „koński ogon” - wiązka korzeni czterech dolnych odcinków lędźwiowych, pięciu krzyżowych i krzyżowych rdzenia kręgowego.

    1. przewodzenie - przewodzenie impulsu nerwowego od centrum do obwodu i na odwrót;
    2. odruch - powstanie reakcji układu nerwowego na podrażnienie.

    Zwężenie jest wrodzone i nabyte. Wrodzony (pierwotny) powstaje po 3-6 tygodniach rozwoju płodu ludzkiego zarodka. Przyczynami tego zaburzenia może być czynnik genetyczny, a także czynniki zakaźne i toksyczne wpływające na tworzenie kręgosłupa.

    Przyczyny wrodzonego zwężenia:

    • Wrodzona chondrodystrofia (achondroplazja) - wewnątrzmaciczne zaburzenie wzrostu kości, w którym kanał kręgowy zwęża się z powodu zespolenia kręgów, skrócenia i pogrubienia łuków kręgowych.
    • Diastematomyelia - oddzielenie kanału kręgowego przez wewnętrzną przegrodę, która składa się z chrząstki lub tkanki kostnej, rozwidlenie rdzenia kręgowego.

    Przyczyny nabytego (wtórnego) zwężenia:

    1. traumatyczne przemieszczenie kręgów i ich fragmentów, krwiaki śródczaszkowe;
    2. zmiany zwyrodnieniowo-dystroficzne w stawach międzykręgowych w postaci wzrostu kości skierowanego wewnątrz kanału kręgowego (artropatia twarzy);
    3. wypadnięcie przepukliny międzykręgowej, jej kostnienie lub sekwestracja z powodu dyskopatii;
    4. przednie przemieszczenie kręgu (kręgozmyk) z powodu anatomicznej wady łuku kręgowego;
    5. pogrubienie i zwapnienie żółtych więzadeł kręgosłupa z powodu ich zapalenia lub dystrofii;
    6. pogrubienie torebki stawów międzykręgowych z powodu ich zapalenia w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa i innych procesach zapalnych;
    7. zgrubienie przedniego więzadła podłużnego (choroba Leśnika);
    8. zastoinowa mnogość żył w kanale kręgowym;
    9. zmiany bliznowate i wprowadzenie konstrukcji stalowych do kanału kręgowego w wyniku operacji kręgosłupa;
    10. guzy i torbiele w kanale kręgowym itp..

    Często zarówno wrodzone, jak i nabyte czynniki wpływają na powstawanie zwężenia kręgosłupa. Zwłaszcza osoby starsze cierpią na zwężenie, ponieważ mają związane z wiekiem zwyrodnieniowe choroby kręgosłupa. Częstotliwość choroby gwałtownie wzrasta u osób powyżej 50. roku życia i w tej grupie wiekowej wynosi od 1,8 do 8%. Najczęstszym nabytym zwężeniem kanału kręgowego jest ostatni etap osteochondrozy kręgosłupa, gdy rośnie tkanka kostna kręgosłupa i osteofity..

    U wielu osób bez wrodzonych zaburzeń rozwoju kręgosłupa istnieje konstytucyjnie anatomicznie węższy kanał kręgowy niż średnia. Normalna głębokość kanału kręgowego w okolicy lędźwiowej wynosi 13-25 mm, w odcinku szyjnym - 15-20 mm.

    W odcinku szyjnym kręgosłup tę cechę struktury kości kanału można wykryć na radiogramach bocznych, obliczając i oceniając wskaźnik M.N. Czajkowskiego. Indeks Czajkowskiego to stosunek wielkości strzałkowej kanału kręgowego do wielkości strzałkowej trzonu kręgowego na poziomie tego konkretnego kręgu, z wyłączeniem krańcowych przyrostów kości. Na zdjęciu rentgenowskim mierzona jest średnica strzałkowa kanału kręgowego (a) i rozmiar strzałkowy trzonu kręgowego (b), pierwsza liczba jest dzielona przez drugą (a: b).

    Pomiar wielkości strzałkowej kanału kręgowego i trzonu kręgowego

    • Od 0,9 do 1,1 - kanał kręgowy o normalnej głębokości;
    • mniej niż 0,85 (według niektórych autorów - 0,75) - konstytucyjnie wąski kanał kręgowy.

    Objawy

    Objawy patologii nie są zbyt charakterystyczne. Nie pojawiają się nagle, ale powoli rosną w ciągu kilku miesięcy. Typowe, niespecyficzne objawy obejmują:

    • ból pleców (lumbago) z powrotem do nóg (ischialgia lędźwiowa). Początkowo odczuwa się ból w kości udowej, a następnie w całej kończynie;
    • sztywność w dolnej części pleców, niezdolność do pełnego ruchu;
    • napięcie mięśni w dolnej części pleców.

    Głównymi objawami są ból i napięcie w dolnej części pleców.

    Ceny gorsetu lędźwiowo-krzyżowego

    W miarę rozwoju patologii mogą pojawić się:

    • dysestezja;
    • osłabienie nóg;
    • pieczenie, gęsia skórka, „bawełna” w nogach;
    • zaburzenia czynności pęcherza i odbytnicy;
    • zaburzenia funkcji seksualnych u mężczyzn.

    Charakter lokalizacji

    Ze względu na lokalizację wyróżniają:

    • zwężenie odcinka szyjnego kręgosłupa;
    • choroba zwyrodnieniowa;
    • patologia tętnicy kręgowej;
    • region lędźwiowy.

    Zwężenie odcinka szyjnego kręgosłupa

    Zwężenie odcinka szyjnego kręgosłupa to proces deformacji spowodowany urazami i zmianami dystroficznymi w strukturze tego oddziału.

    Trudno jest zdiagnozować takie zmiany na wczesnym etapie rozwoju. W większości przypadków choroba rozwija się bardzo powoli - przez kilka lat. W przypadku, gdy choroba osiągnie poziom krytyczny, choroba jest leczona tylko operacyjnie. Specjalny implant jest wprowadzany do układu mięśniowo-szkieletowego, który ściśle przylega do tkanki kostnej i nie pozwala na jej dalsze uszkodzenie..

    Typ zwyrodnieniowy

    Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa

    Zwyrodnieniowe zwężenie kręgosłupa jest przewlekłą postacią choroby, która prowadzi do zwężenia średnicy kręgosłupa. Oprócz faktu, że proces rozwoju patologii prowadzi do zwężenia światła, dyski kręgowe zaczynają się deformować. Główną grupą ryzyka są osoby starsze. Ale jednocześnie zwężenie kręgosłupa można zdiagnozować u młodych ludzi, jeśli istnieje genetyczna predyspozycja do tego lub urazy układu mięśniowo-szkieletowego.

    Najbardziej uderzającym objawem tego typu zmian jest ból w okolicy lędźwiowej. Większość pacjentów z postępującą patologią wiąże występowanie bólu z chronicznym zmęczeniem, dlatego nie należy w porę skonsultować się z lekarzem.

    Główne czynniki wywołujące postęp patologii:

    • choroby zakaźne;
    • artroza i zapalenie stawów;
    • przepukliny i urazy;
    • nowotwory złośliwe lub łagodne.

    Stenoza zwyrodnieniowa kanału kręgowego jest diagnozowana poprzez badanie, wyjaśnienie wywiadu, a także za pomocą instrumentalnych metod diagnostycznych. Tylko na podstawie uzyskanych wyników lekarz może zdiagnozować.

    Zwężenie Kręgu

    Zwężenie kręgów w niektórych źródłach nazywane jest pozanaczyniowym uciskiem tętnicy żylnej. Ta forma patologii jest najbardziej niebezpieczna, ponieważ prowadzi do upośledzenia krążenia krwi w mózgu. W wyniku tego procesu może rozpocząć się niedotlenienie neuronów, co prowadzi do udaru niedokrwiennego..

    W takim przypadku obserwuje się następujące objawy:

    • zaburzenia widzenia;
    • ból we wszystkich częściach kręgosłupa;
    • dynamiczna ataksja - upośledzona funkcja motoryczna, niezdolność do utrzymania równowagi we własnym ciele (upośledzenie centralnego układu nerwowego);
    • częste zawroty głowy;
    • niestabilność w jasnym świetle.

    Objawy mogą nasilać się przy ostrym skręcie głowy lub szyi..

    Leczenie należy rozpocząć natychmiast, ponieważ ryzyko wystąpienia udaru jest dość wysokie. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego i słabym zdrowiem..

    Zwężenie odcinka lędźwiowego

    Zwężenie odcinka lędźwiowego

    Zwężenie lędźwiowe jest najczęstszą patologią. Głównymi przyczynami zwężenia kanału są zwyrodnieniowe i związane z wiekiem deformacje kręgosłupa. W zależności od poziomu rozwoju patologii i ogólnego stanu pacjenta stosuje się leki z zasadami terapii ruchowej lub interwencji chirurgicznej. W każdym razie takie naruszenie wymaga natychmiastowego leczenia, ponieważ mogą rozwinąć się komplikacje zagrażające zdrowiu i życiu..

    Pierwszym i najbardziej prawdziwym objawem rozwoju procesu patologicznego jest ból w okolicy lędźwiowej. W miarę rozwoju choroby mogą wystąpić objawy opisane powyżej..

    Ale jednocześnie należy zrozumieć, że ból w odcinku lędźwiowym nie zawsze oznacza zwężenie. Aby uzyskać dokładną diagnozę, musisz skonsultować się z lekarzem i postępować zgodnie z jego zaleceniami w leczeniu. Niedopuszczalne jest stosowanie tutaj jakichkolwiek środków ludowej.